تبلیغات
نمونه سوالات استخدامی بهورزی - بیماری هاری

 
بیماری هاری

مقدمه و اهمیت موضوع:

هاری یک بیماری حاد و کشنده ویروسی سیستم مرکزی است که مخصوص گوشت­خواران اهلی و وحشی بوده انسان و سایر حیوانات خونگرم پستاندار بطور  تصادفی و غالباً از طریق گزش  به آن مبتلا می شوند.

 

اهمیت بیماری به دلایل زیر می باشد:

1-  میزان کشندگی بالا(صددرصد) بطوری که پس از ظهور علائم بالینی چه در انسان و چه در حیوان متاسفانه درمان پذیر نبوده و بیمار محکوم به مرگ خواهد بود.

2-  افزایش روند حیوان گزیدگی انسانی که بناچار سالانه مبالغ زیادی صرف خرید سرم و واکسن ضد هاری جهت درمان و پیشگیری مجروحین می­گردد که در مورد واکسن کلاً و در مورد سرم بخش اعظم آن از کشورهای خارج خریداری می­گردد.

3-  تلفات و خسارت اقتصادی که بیماری در دام ها ایجاد می کند.

              

وضعیت و پراکندگی بیماری در جهان:

با وجودی­ که بیش از یک قرن از کشف واکسن هاری توسط پاستور می­گذرد به علت تنوع میزبان­های حساس به بیماری در حیوانات اهلی و وحشی نظیر گوشت­خواران، علف­خواران، جوندگان، خفاش­ها هنوز بیماری در بیشتر کشورهای جهان از نواحی قطبی تا مناطق استوایی به صورت آندمیک وجود دارد و علیرغم پیشرفت­های حاصل در تکنولوژی و علوم پزشکی و پیراپزشکی و مطالعات گسترده دهه اخیر با کمال تاسف هنوز درمانی برای مبتلایان به هاری پس از ظهور علایم بالینی وجود ندارد. بطویکه علیرغم عدم گزارش­دهی بسیاری از کشورها سالیانه نزدیک به 6 میلیون نفر در دنیا علیه هاری واکسینه شده حدود 000/500 نفر با فجیع ترین وضعی در اثر این بیماری جان می­سپارند.

 

وضعیت بیماری در ایران:

درکشور ما هم مشکل هاری وحشی و هم گرفتار هاری اهلی می­باشیم. هاری حیوانی به صورت آندمیک در تمام استان­های کشور کم و بیش وجود دارد اما در مناطق جنگی و کوهستانی شیوع آن بیشتر است. مخازن هاری وحشی در نقاط کوهستانی گرگ و روباه می­باشد. مخازن هاری شهری معمولاً سگ­های ولگرد و در موارد کمی گربه­ها هستند. ضمناً هر ساله تعداد زیادی از دام­های اهلی در اثر ابتلای به هاری تلف شده و زیان های اقتصادی فراوانی را بوجود می آورند.

 

عامل بیماری:

ویروسی است نوروتروپ که از گروه رابدوویروس­ها، ویروس هاری در حرارت 50 درجه سانتی­گراد در عرض 15  دقیقه و در حرارت 60 درجه سانتی­گراد در عرض 35 ثانیه و در حرارت 100 درجه سانتی­گراد در عرض چند ثانبه ازبین می­رود. بنابر این برای ضد عفونی کردن وسایل آْلوده کافی است چند دقیقه آن­ها را بجوشانند، فنل، الکل، و فرمل سریعاً ویروس را از بین می­برند.

 

راه­های سرایت بیماری:

1.       راه گاز گرفتن: اصلی ترین راه (درگربه سانان از طریق کشیدن پنجول نیز ممكن است).

2.       راه پوست: بیماری هاری از راه پوست سالم قابل سرایت نیست ولی اگر کوچکترین خراش یا زخمی در جلد وجود داشته باشد قابل انتقال خواهد بود.

3.       راه مخاط: امكان پذیر است، بنابر این سگ ها و گربه های به ظاهر سالم در اواخر دوره کمون بیماری، می توانند از طریق لیسیدن لب و چشم و بینی کودکانی که با آنها بازی می کنند صاحبان خود را به بیماری هاری مبتلا نمایند.

4.       راه تنفس: امکان پذیر است (خصوصاً در غارهایی که خفاش آلوده زندگی می کند).

5.       انتقال از راه دستگاه گوارش: بعید است ولی حیوانات گوشت­خوار ممکن است بندرت از خوردن لاشه حیوانات تلف شده از بیماری هاری به این بیماری مبتلا شوند. ضمناً بایستی از خوردن گوشت و سایر فراورده­های دام­های مبتلا به هاری خودداری شود.

6.       انتقال از راه جفت: بعید نیست.

7.       انتقال از طریق وسایل آلوده: بعید است (چون ویروس هاری بی­هوازی است).

8.       انتقال بیماری از انسان به انسان: در موارد نادر.

 

هاری در حیوانات:

کلیه حیوانات خونگرم، پستاندار اهلی و وحشی اعم از گوشتخوار، علفخوار، پرندگان، خفاش­ها نسبت به بیماری هاری حساس هستند که این تعداد میزبان­های مختلف موجب گسترش وسیع بیماری شده است. مسئله هاری شهری در ایران بیشتر مربوط به سگ و در موارد کمی گربه و سایر حیوانات است.

 

علائم بیماری در حیوانات:

دوره نهفتگی در سگ و گربه معمولاً 3 ـ 2 هفته و گاهی چند ماه است. در حیوانات دیگر دوره کمون بر حسب نوع حیوان فرق می­كند و در غیر گوشتخواران طولانی تر از گوشتخواران می­باشد. نكته جالبی كه باید به آن اهمیت داده شود این است كه در سگ و گربه 3 تا 10 روز قبل از علائم بالینی ( بندرت بیشتر از 3 روز ) ویروس در بزاق حیوان وجود دارد و می تواند بیماری را انتقال دهد. به عبارت دیگر اگر سگ و گربه در زمان گزش آلوده به هاری باشند علائم بالینی حداكثر 5 تا 8 روز بعد در حیوان ظاهر خواهد شد. خوشبختانه با بررسی­هایی كه توسط كارشناسان انستیتو پاستور ایران در نقاط مختلف كشور بر روی خفاش ها به عمل آمده تا كنون مورد مثبتی مشاهده نشده است.

 

علائم بیماری در حیوان:

اولین علامت بیماری در رفتار و عادات حیوان می باشد، بطوریكه یا:

بیش از اندازه به صاحب خود انس و الفت پیدا می كند و مثل اینكه از او استعانت می طلبد یا

عصبانی و بد خو گردیده غذای خود را بخوبی نمی خورد.

پیشرفت بیماری در موارد كمی به صورت فلجی (هاری ساكت) در آمده حیوان به گوشه ای پناه برده ابتدا دست ها سپس پاها و بعد سایر اندام ها فلج شده و در اثر فلج دستگاه تنفس تلف می شود.

ولی در بیشتر مواقع پس از گذشت دوره تغییر رفتار، حیوان پریشان و مضطرب و كم كم به صورت وحشی و درنده در آمده به گاز گرفتن سنگ و چوب و اشیا مختلف پرداخته و خانه خود را ترك و بدون مقصد به هر جا می رود و به هر كس و هر حیوان كه سر راه او باشد حمله می­كند، پس از مدتی در اثر دوندگی زیاد و گرسنگی و تشنگی به علت عدم امكان بلع كف از دهانش سرازیر شده و مرتباَ به زمین می­خورد، صدای پارس حیوان خشن و ناموزون و بریده و حالت درندگی در چهره اش هویدا می­باشد. سگ ها اغلب به وسیله مردم كشته می­شوند و اگر فرار كند بزودی در اثر فلج دستگاه تنفسی خواهد مرد. گربه پس از طی دوره كمون به محل تاریكی می­رود و اگر با چراغ به آن جا بروند به افراد حمله می­كند و در مورد هاری پنجه های گربه مثل دندان سگ یا گرگ عمل می­كند زیرا گربه دائماَ مشغول لیسیدن پنجه هایش می­باشد و مرتب پنجه ها آلوده به بزاق می­شوند و موقع پنجه كشیدن بر روی دست و پا یا صورت انسان بیماری را ا ز راه خراش انتقال می­دهد.

در حیوانات نشخوار كننده علائم هاری متفاوت است ولی همگی مشكلاتی از نظر بلع پیدا می­كنند و آب و كف از دهان­شان سرازیر می شود. در چنین مواردی به هیچ­وجه نباید دست را داخل دهان حیوان كرد.

در روباه­ها گاهی دوره كمون طولانی شده و در این مدت به صورت ناقل سالم در می­آیند. در خفاش­ها نیز چنین است و گاهی دوره كمون تا یك فصل طول می كشد و در تمام این مدت حتی بدون اینكه دارای تیتر آنتی بادی باشند بیماری را انتقال می­دهند. مقدار بزاقی كه گرگ دفع می­كند خیلی بیشتر از سگ می­باشد. ضمناَ در یك بررسی سگی كه با ویروس نوع اتیوپپی آلوده شده بود پس از ظهور علائم بالینی به تدریج بهبودی یافته و به تناوب مدت 305 روز ویروس رادر بزاق خود داشته. پس امكان ناقل سالم بودن در سگ هم وجود دارد.

 

علائم بیماری در انسان:

بیماری در انسان دارای 4 مرحله است كه عبارتند از:

الف) دوره كمون بیماری: بین 2 تا 8 هفته و گاهی كمتر تا 5 روز و به طور نادر تا 1 سال و بیشتر.

عوامل موثر در دوره كمون:

*       فاصله محل گاز گرفتگی تامغز: هر چه این فاصله كمتر باشد بیماری زودتر ظاهر خواهد شد.

*       وسعت جراحات: هر چه وسعت جراحات بیشتر باشد انتشار ویروس بیشتر و دوره كمون كوتاه تر خواهد بود.

*       نوع حیوان مهاجم: گاز گرفتگی به وسیله حیوانات وحشی خصوصاَ گرگ خطرناك و سریع الانتشارتر از گزش حیوانات اهلی است.

*       كیفیت محل گاز گرفتگی: گاز گرفتگی­هایی كه از روی لباس انجام گیرد دوره كمون بیشتری از موارد مشابه در نقاط عریان بدن را خواهد داشت.

*       سن: در بچه ها دوره كمون كوتاه تر از بزرگسالان می باشد.

*       عوامل دیگر: عوامل دیگری مثل حدت ویروس و راه ورود ویروس در دوره كمون بیماری موثرند(اگر ویروس ا زراه تنفس وارد شوند دوره كمون كوتاه­تری خواهد داشت).

 

ب) دوره مقدماتی بیماری: این دوره 2 تا 3 روز قبل از ظهور علائم اصلی بیماری بوده و دو تا سه روز و گاهاَ یك هفته تا ده روز بطول می انجامد.

نشانه های مهم این دوره:

*       خستگی، بی­اشتهایی، افسردگی، بی­قراری، تف­اندازی، سوزش و خارش و گاهی درد محل گزیدگی، هیجان، تحریك پذیری، بی­خوابی، تب و دردهای شكمی.

 

ج) دوره بر انگیختگی(مهم ترین علائم):

*       تحریك پذیری شدید، بیمار در اثر كوچكترین صدا یا نور یا سایر محرك­ها به شدت متشنج شده و دچار انقباضات شدید عضلانی شده، خود را به در و دیوار زده و اطراف دهان را كف  می­پوشاند.

*       عطش، بیمار عطش فراوان داشته ولی به علت انقباض عضلات گلو قادر به نوشیدن آب نمی­باشد و هنگام نوشیدن عق می­زند و احساس خفگی می­نماید.

*       هیدروفوبی، بیمار بادیدن یا شنیدن صدای آب به شدت تحریك می­گردد.

*       آئروفوبی، عبور هوا از روی صورت نیز باعث تحریك بیمار می شود.

نكته: انسان هار بطور كلی نسبت به تمام محرك های فیزیكی، شیمیایی، حسی، بویایی عكس العمل شدید نشان می­دهد ولی این عكس العمل ها و رفتار­های تهاجمی 1 تا 5 دقیقه بیشتر طول نكشیده و در فواصل پیدایش آن­ها بیمار خسته و كوفته، آرام و بی­حال بر روی تخت یا زمین می­افتد.

*       صدای بیمار خشن، لب­ها برگشته، نگاه او ثابت و متحیر و مردمك چشم متسع و اشك از چشمان وی سرازیر می شود، گاهی حالت لوچی ظاهر می گردد.

*       غالباَ استفراغ شدید و خون آلود وجود دارد.

*       قدرت تكلم از بیمار سلب شده صدائی شبیه به صدای حیوان مهاجم از خود در می­آورد.

*       درجه حرارت بدن كمی بالا می رود و ندرتاَ به 40 درجه می رسد، عرق در ابتدای بیماری زیاد است ولی به تدریج كم می­شود.

 

د) دوره اغماء: بیمار به تدریج با افزایش و تشدید انقباضات عضلانی و نخوردن غذا و نیاشامیدن آب ناتوان و فرسوده شده و در اثر انقباضات شدید عضله قلب و بالاخره فلج دستگاه تنفسی فوت می­نماید. ضمناَ نوع فلج در بیمار هار از نوع بالارونده و قرینه می­باشد به همین جهت گاهی با بیماری گیلن باره اشتباه می شود. نكته جالب اینكه از ابتدا تا انتهای بیماری هوش و هواس بیمار پابرجا بوده و به اطرافیان خود با ایما و اشاره توصیه می كند كه به او نزدیك نشوند و این یك معیار تشخیص برای پزشك معالج می­باشد.

 

هـ) مرحله مرگ.

 

تشخیص هاری

مورد مظنون (Suspected): هر نوع تماس مشكوك انسان با بزاق حیوان (تا مدت حداكثر 14 روز در گوشتخواران  و 3 الی 4 ماه در علفخواران) به عنوان حیوان گاز گرفتگی و مشكوك به هاری بوده بایستی ثبت و گزارش گردند.

تشخیص محتمل (Probable): بروز علائم بالینی آنسفالو میلیت (ترشح بزاق، سر درد، هیدروفوبی، فتوفوبی و...) با توجه به سابقه بیمار (تماس با بزاق حیوان و یا گزش).

تشخیص قطعی (Define): جداكردن ویروس از مغز و یا بزاق و یا پوست ناحیه گردن و یا مشاهده اجسام نگری درسلول­های عصبی مغز.

 

تشخیص هاری در انسان:

الف)  قبل از بروز علائم:

1.       تشخیص هاری در حیوان مهاجم بوسیله دكتر دامپزشك.

2.       تحت مراقبت قرار دادن سگ گزنده به مدت 10 روز تمام، و اگر تا روز تزریق نوبت چهارم واكسن(روز چهاردهم) سگ زنده ماند مسلماَ هار نیست و باید از ادامه واكسیناسیون شخص گزیده شده خودداری شود.

3.       نمونه برداری از بافت مغز با استفاد ه از كیت های مخصوص نمونه برداری.

 

ب) بعد از ظهور علائم و مرگ:

پس از ظهور علائم هاری و به منظور تشخیص قطعی بیماری در انسان پس از فوت می­بایستی مراتب تلفنی با بخش هاری و به منظور نمونه برداری (اتوپسی) اعلام و هماهنگی و اقدام لازم بعمل آید.

 

درمان:

هر چند بیمار مبتلا به هاری پس از ظهور علائم بالینی قاعدتاَ محكوم به مرگ می­باشد ولی بدلیل اینكه سه مورد بهبودی از بیماری در انسان و موارد بیشتری در حیوانات گزارش شده است. بیمار را باید تحت مراقبت­های ویژه قرار داد به این ترتیب كه او را در یك اطاق كم نور در محلی بی سر و صدا و ساكت  و آرام بستری نموده اقدامات زیر را انجام داد:

*       تامین تعادل الكترولیتی.

*       تزریق داروهای آرامبخش و ضد تشنج.

*       تزریق آنتی بیوتیك در صورت وجود عفونت.

*       ساكشن مواد ترشحی از ریه و باز نگهداشتن راههای تنفسی و در صورت امكان استفاد ه از دستگاه ریه مكانیكی.

 

نكته: افرادی كه از بیماران هار مراقبت می نمایند باید قبلاَ بر علیه بیماری هاری واكسینه شده باشند و در تمام مدت تماس از ماسك، دستكش، عینك و گان استفاده نمایند. ضمناَ تمام كسانی­ كه با بیمار هار تماس مخاطی داشته یا در معرض تماس با بزاق و تراوشات دهان بیمار قرار گرفته­اند علی الخصوص كه دارای زخم باز یا ترك خوردگی در دست و پا باشند اگر قبلاَ واكسینه نشده اند باید یكدوره كامل واكسن (پنج نوبت) تزریق نمایند.

 

اقدامات درمان پیشگیری در مورد افراد حیوان گزیده:

افرادی كه مورد گاز گرفتگی حیوانات قرار می­گیرند اگر بلافاصله و در اسرع وقت به مراكز درمان پیشگیری مراجعه و تحت اقدامات درمان پیشگیری قرار گیرند می­توان از ابتلای به بیماری هاری در آن­ها جلوگیری كرد.

 

این اقدامات عبارتند از:

1.     زدودن و خارج ساختن ویروس هاری از محل زخم:

مهم ترین قسمت پیشگیری از هاری ( تا 50% ) رعایت كامل همین نكته است، برای این كار لابلای زخم را با آب تمیز و صابون (با استفاد ه از برس) حداقل به مدت 5 تا 10 دقیقه عمیقاَ شستشو و در جریان آب روان قرار دهید.

2.     خارج کردن کف صابون از لابلای زخم:

با استفاده از شیلنک آب یا پیستوله آب پاش و بوسیله برس، زیرا باقی ماندن صابون بعضی مواد ضد عفونی کننده را که بدنبال شستشو مورد استفاده قرار خواهد گرفت خنثی می­کند.

3.     قطع کامل قسمت های له شده و نکروزه.

4.     ضد عفونی زخم با الکل 4 تا 70 درجه یا محلول بتادین 1% یا سایر مواد ضد عفونی کننده.

5.     زخم حیوان گزیدگی را نباید بخیه زد، چون ویروس هاری بی­هوازی بوده و در مقابل نور و اکسیژن هوا خاصیت حیاتی خود را از دست می­دهد. البته در مورد زخم­های بسیار عمیق که شریان­های خونریزی دهنده دارند استثنائاً می­توان شریان را بخیه زد که در این صورت می­بایستی مقداری سرم ضد هاری را در داخل زخم انفیلتره نمود.

6.     تزریق سرم ضد هاری:

بخصوص در گزش توسط حیوانات وحشی، متواری شدن حیوان مهاجم، زخم­های عمیق و متعدد بویژه در ناحیه سر و صورت و گردن یا نوک انگشتان (20 واحد به ازای هر کیلو گرم وزن، نصف آن در عضله و نصف دیگر در داخل و اطراف جراحت، اگر بیش از 5 میلی لیتر باشد در دو محل جداگانه تزریق گردد).

7.     تزریق واکسن ضد هاری:

در پنج نوبت در روز های 0 ـ 3 ـ 7 ـ 14 ـ 30 ( + 90 ) حتماً در عضله دلتوئید، در اطفال کمتر از 2 سال در ناحیه فوقانی جانبی ران (10 ـ 7 روز بعد از واکسیناسیون آنتی بادی در بدن شخص ظاهر می شود).