تبلیغات
نمونه سوالات استخدامی بهورزی - تجویز و مصرف منطقی دارو در دوران بارداری، شیردهی نوزادان


دانستنی های دارویی خانواده

تجویز و مصرف منطقی دارو در دوران بارداری، شیردهی نوزادان و سالمندان
امروزه با گسترش علم و افزایش میزان دسترسی افراد به دستاوردهای علمی آنچه ضروری به نظر می‌رسد هدایت افراد برای استفاده صحیح از این منابع است.
مبحث سلامت مطمئناً یكی از مهمترین مسائل است كه باید به آنها پرداخته شود چرا كه جامعه سالم توسط افراد سالم ساخته می‌شود. شاخص‌های سلامتی در گروههای مختلف سنی، متفاوت و مراقبتهای ویژه‌ای را می‌طلبد. حفظ سلامت و اهمیت آن در دوران خاص شاید مهمتر به نظر برسد. خانم‌های باردار و شیرده، نوزادان و سالمندان گروههایی هستند كه همواره مورد توجه خاص بوده‌اند. به مخاطره افتادن سلامتی افراد در این دوران كه در اثر ناآگاهی اتفاق می‌افتد، گاه جبران‌ناپذیر و در عین حال قابل پیشگیری است.
 
بارداری:  
به طور كلی داروها از نظر قابلیت مصرف در بارداری به 5 دسته تقسیم می‌شوند:
A: داروهایی كه بی‌ضرر بودن آنها در دوران بارداری اثبات شده و حتی بارداری می‌تواند یك اندیكاسیون مصرف برای این داروها باشد مثل آهن و فولیك اسید.
B: داروهایی كه علی‌رغم مصرف طولانی مدت بی‌ضرر بودن آنها هنوز ثابت نشده مثل پنی‌سیلین‌ها، استامینوفن، آنتی اسیدها و دیمن هیدرینات. این داروها فقط در صورتی كه اندیكاسیون قطعی داشته باشد، بلامانع است.
C: 70-60% داروها در این گروه هستند. مصرف این داروها با دوزهای بالا یا به مدت طولانی در مطالعات حیوانی اثرات مضر داشته ولی در انسان گزارشی نداشتیم و داروهای جدیدی كه هیچ اطلاعی در مورد آنها نداریم معمولاً در این گروه قرار می‌گیرند.
این داروها در صورتی مصرف می‌شوند كه مزایای درمان بر عوارض احتمالی غالب باشند. مثل داروهای كاهنده قند خون.
D: علاوه بر حیوان، در انسان هم مضر هستند اما شانس سالم بودن نوزاد بیش از ناهنجار بدنیا آمدن آن است و احتمال بروز عوارض خطرناك جنینی زیر 50% است.
در صورتی مجاز به تجویز هستیم كه در صورت عدم تجویز جان مادر به خطر بیفتد مثل داروهای صرع و سرطان و پركاری تیروئید.
X: در این گروه احتمال ناهنجار شدن نوزاد از سالم ماندن آن بیشتر است و تحت هیچ شرایطی تجویز آنها مجاز نیست و اگر جان مادر در خطر باشد باید به حاملگی خاتمه داد. بعضی داروهای ضد سرطان، ارگوتامین، ضد بارداری‌های خوراكی، و هورمونهای مردانه كه برای تقویت زن حامله تجویز می‌شود.
اصول كلی این است كه یك خانم باردار تا حد ممكن نباید دارو مصرف كند مگر در مواردی كه مصرف دارو ضرورت داشته باشد.
تمام ویتامین‌ها، گروه A هستند ولی حتی ویتامین‌ها بخصوص آنهایی كه محلول در چربی هستند (E,K,D,A) اگر بیش از نیاز مصرف شوند جزء گروه X خواهند بود. مثلاً قرص مولتی ویتامین تراپیوتیك اگر 2 عدد در روز مصرف شود، گروه X خواهد بود. نكته بعدی این كه در سه ماهه اول بارداری كه دوران تكامل جنینی است بیشتر نگران عوارض داروها روی جنین هستیم.
ولی در سه ماهه آخر نگران عوارض داروها روی زایمان (تأخیر در زایمان، زایمان زودرس، ایجاد مشكل كنترل خونریزی) می‌باشیم. در 2 هفته اول بارداری اگر قرار باشد دارویی اثر بگذارد، این اثر به صورت دفع تخمك خواهد بود. (قانون همه یا هیچ)
مثلاً اگر خانمی قرص ضدبارداری مصرف می‌كند و دچار باروری ناخواسته می‌شود اگر تخمك باقی بماند حتماً سالم است. نكته بعدی لزوم مصرف بعضی داروها در بارداری است. مثل آهن، اسیدفولیك و كلسیم.
اسیدفولیك و آهن نقش بسیار مهمی در تكامل سیستم عصبی جنین دارند كه گاهاً بخاطر عوارض آنها از قبیل تهوع افراد از مصرف آن خودداری می كنند ولی عوارض قابل رفع است. مصرف آهن قبل از خواب تهوع را از بین می‌برد.
جنین كلسیم مورد نیاز خود را از بدن مادر می‌گیرد بنابراین با خوردن قرص كلسیم باید ذخایر را افزایش داد تا از پوكی استخوان، پوسیدگی دندان در آینده جلوگیری شود.
داروهای گیاهی نباید به هیچ وجه خودسرانه در بارداری مصرف شوند چرا كه اغلب گیاهان دارویی خاصیت چندگانه دارند كه بعضی حتی شناخته شده نیست.
نكته بعدی این است كه در مراجعه به پزشك جهت بیماریهای دیگر از قبیل سرماخوردگی و ... حتماً باید بارداری را به اطلاع پزشك یا در صورت فراموش كردن به داروساز رساند، چرا كه می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری داشته باشد. حتی داروی ساده‌ای مثل آسپیرین.
در بارداری میزان آب بدن تا چندین برابر افزایش می‌یابد بنابراین بعضی داروها بسته به اینكه محلول در آب باشند یا محلول در چربی اثراتشان افزایش یا كاهش می‌یابد و ممكن است نیاز به كاهش یا افزایش مقدار مصرف یا حتی تعویض دارو باشد.
 
دارو و شیردهی: دو نكته را باید با پزشك یا داروساز در میان گذاشت تا مشخص شود كه آیا دارو در شیر ترشح می‌شود یا نه؟ مثلاً مصرف آمپی‌سیلین می‌تواند نوزاد را دچار اسهال یا برفك دهان كند.
 
برای مصرف هر دارویی در شیردهی بهتر است اول شیر داد سپس دارو را مصرف كرد.
كودكان و نوزادان:  
كودكان مدل‌های كوچك بزرگسالان نیستند. كودكان به دلایل گوناگون مثل كامل نشدن كبد، مغز و سیستم عصبی به خصوص زیر 4 سال حساسیت بیشتری نسبت به داروها و عوارض آنها دارند.
میزان داروی مصرفی برای كودكان با افزایش سن، افزایش می‌یابد و تغییر می‌كند چرا كه بدن كودك مدام در حال بزرگ شدن و تكامل است میزان دارویی كه در 6 ماهگی مصرف می‌كرده با 2 سالگی متفاوت خواهد بود . نكته بعدی در مورد كودكان لزوم مصرف بعضی داروها مثل قطره آهن و مولتی ویتامین است. قطره آهن از 6 ماهگی تا 3 سالگی باید حتماً مصرف شود چرا كه رشد جسمی و هوشی كودك در گرو آن است. اغلب شكایت والدین از افزایش میزان پوسیدگی دندان در اثر مصرف قطره آهن است. برای كاهش این عارضه می‌توان بلافاصله بعد از مصرف قطره آهن دهان كودك را شستشو داد و یا از آبمیوه‌های اسیدی مثل آب پرتقال استفاده كرد یا دندانها را با مسواك شست. در هر صورت مزایای استفاده از آهن خیلی بیشتر از آن است كه بتوان از مصرف آن صرف‌نظر كرد. در مورد مصرف هر دارویی در كودكان خصوصاً آنتی‌بیوتیكها نباید خودسرانه عمل كرد.
مقاومت میكروبی كه در اثر مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیك ایجاد می‌شود یكی از علل تبدیل درمان از نوع خوراكی به تزریقی و یا اجبار به استفاده از داروهای گران قیمت‌تر می‌باشد.
 
دارو و سالمندان:
 پیری یا aging، در گذشته به صورت یك عدد و سن خاص تعریف می‌شد. ولی امروزه یك عدد ثابت را به عنوان سن پیری در نظر نمی‌گیریم.
سالمندان بدلایل تغییرات آناتومیك و فیزیولوژیك و فارماكولوژیكی بدنشان در بحث دارو درمانی توجه ویژه‌ای را می‌طلبند. به دلیل تغییرات ترشح اسید معده، كاهش یا افزایش حركات دودی معده و روده و كم شدن فعالیت و كلیه تغییرات وزنی آنها، پاسخهای بدنی متفاوتی در برابر مصرف دارو می‌دهند.
سالمندان با مشكلات تضعیف حواس روبرو هستند.
گاهاً ضعف بینایی آنها باعث مصرف اشتباهی دارو توسط این افراد می‌گردد، این افراد بدلیل ضعف شنوای، توصیه‌های پزشكان و داروسازان را خوب متوجه نمی‌شوند و زمانی كه ضعف حافظه دارند، دچار فراموشی می‌گردند و همه این موارد موجب مصرف نابجا و ناصحیح دارو در این افراد و ایجاد عوارض و سمیت می‌گردد.
در سالمندان به علت تعدد بیماری مثل دیابت، بیماری‌های قلبی عروقی و ... باعث مصرف داروهای متنوع در این افراد می‌گردد كه این مسئله باعث تداخلات دارویی و بروز عوارض در آنها می‌شود.
 
از این لحاظ سالمندان جزء گروه های پرخطر محسوب می‌شوند.
در پایان ذكر این نكته ضروری است كه به داروساز در داروخانه اعتماد كنید و مطمئن باشید كه اطلاعاتی كه او به شما می‌دهد درست‌ترین است و برای مشورت می‌توانید سراغ داروساز را در داروخانه بگیرید چرا كه این قشر بدون هیچ چشم داشت مالی آماده ارائه اطلاعات به شما هستند.
 
نكاتی درباره نگهداری داروها:  
-          قفسه دارویی منزل خود را هر چند ماه یك بار مرتب كنید. داروهای تاریخ گذشته را دور بریزید.
-          داروها را در شرایط دمایی مناسب نگهدارید.
-          قفسه دارویی رادر جایی دور از رطوبت، گرما یا نور انتخاب كنید.
-          همیشه هر دارو را در بسته‌بندی اصلی خود نگه دارید.
-          در هنگام دارو دادن به كودكان به تفاوت میان (قاشق غذاخوری) (قاشق مرباخوری) و (قاشق چایخوری) توجه كنید.
-          همیشه برای دادن دارو به كودك خود از پیمانه دارویی و نه قاشق معمولی استفاده كنید.
-          پزشك كودك خود نباشید. از كم و زیاد كردن میزان دارو با توجه به شرایط بیماری كودك بپرهیزید.
-          قبل از مصرف همزمان دو یا چند دارو حتماً با پزشك یا داروساز مشورت كنید.
-          هیچ گاه اجازه ندهید كودك، خود دارو مصرف كند.
-     برای تشویق بچه به خوردن دارو آن را شكلات یا آب نبات ننامید. زیرا سبب می‌شود كودك در صورت برخورد اتفاقی با دارو، آن را بخورد.
-          همیشه داروها، حتی مكملها و ویتامینها، را دور از دسترس بچه‌ها قرار دهید.
-          تا حد امكان در مقابل چشمان كودكان دارو مصرف نكنید.
-          مطالب روی بسته بندی داروها را به دقت مطالعه كنید.
-          داروها را كمتر و بیشتر از میزان ومدت تعیین شده مصرف نكنید.
-     به موارد احتیاط (موارد قطع مصرف دارو، مواردی كه نیاز به مراجعه و مشورت با پزشك و داروساز دارد، عوارض جانبی احتمالی...) توجه كنید.
-          به تاریخ انقضاء نوشته شده بر روی برچسب داروها توجه كنید.
-          همیشه به یاد داشته باشید كه مصرف بیشتر دارو الزاماً به معنای نتیجه بهتر نیست.
-     برخی از داروها با بعضی غذاها و نوشیدنی ها تداخل دارند. بهترین زمان مصرف دارو (پیش از غذا، پس از غذا و یا همراه غذا) را از داروساز بپرسید.
-          در صورتی كه بیماری خاصی دارید یا داروی خاصی مصرف می‌كنید، در هنگام مراجعه به پزشك، پزشك خود را مطلع كنید.
-          در صورتی كه باردار هستید یا به كودك خود شیر می‌دهید، حتماً پزشك و داروساز را مطلع سازید و بدون تجویز دارویی مصرف نكنید.
-     اگر با وجود خواندن دستورات و راهنماییهای مندرج بر برچسب دارو همچنان سوالی دارید، بی‌درنگ با پزشك یا داروساز مشورت كنید.